واکنش ها به درگذشت «پاشايي» طبيعي بود/ مردم را تحقير نکنيم

خبرگزاري آريا- نايب رييس انجمن متخصصان روابط عمومي، واکنش ها به درگذشت مرحوم «پاشايي» را طبيعي مي داند.
به گزارش سرويس رسانه و هنر خبرگزاري آريا، با درگذشت مرتضي پاشايي اخبار رسمي و غيررسمي بسياري منتشر شد اخباري که از درگذشت زودهنگام وي تا دفن بي سر و صدايش در نوسان بودند. واکنش ها اما به اين خبر متفاوت بود و مردم از طريق شبکه هاي اجتماعي حضوري غيرمنتظره را جلوي تالار وحدت خلق کردند. حسين امامي دکتراي علوم ارتباطات و پژوهشگر رسانه هاي نوين، مدرس دانشگاه و نايب رييس انجمن متخصصان روابط عمومي در گفتگو با آريا به تشريح نقطه نظرات خود پيرامون واکنش هاي مردم ، نقش شبکه هاي اجتماعي و رسانه ها پرداخته است. گفتگوي ما را با اين کارشناس مي خوانيد:
واکنش هاي چند روزه اخير مردم نسبت به درگذشت مرتضي پاشايي هنرمند جوان موسيقي پاپ و همدردي عميق مردم با اين خبر که در شرايطي به مساله تبديل شد، توجه همه را به خود جلب کرد. شدت تاثرات آنقدر زياد بود که شهرهاي مختلف ايران از خبر اين درگذشت، اندوهگين شدند و واکنش هاي متفاوت و احساسي بسياري پيش آمد، از ديدگاه ارتباطي و افکار عمومي اين مساله را چطور تحليل مي کنيد؟
شرکت کنندگاني که در مراسم مرحوم پاشايي شرکت کردند از چند طيف بودند. عده اي به خاطر شخصيت متين و مظلوم آن مرحوم و ويژگي هاي وي در مراسم حاضر شدند، ويژگي هايي که از او شخصيتي مظلوم ساخته بود. شايد درست تر اين باشد که بگويم مظلوميت بيشتر "پاشايي" نزد مردم به خاطر سرطانش  بوده است. مردم ايران هم طرفدار مظلومند و از طرفي شاهد مرگ تدريجي او و آب شدن شمع وجود پاشايي بودند و مي ديدند که در عين حال، او به رغم بيماري، دست از علايقش نکشيد.
از طرفي ديگر، نپرداختن صدا و سيما به اين موضوع در روز جمعه و نقل قول هاي مجري برنامه در شبکه3  در صفحه اينستاگرام که عنوان مي کرد، پخش هرگونه آيتم به اين مناسبت ممنوع شده، دل عده اي از مردم را بيشتر به درد آورد و عده اي نيز اين تصور را داشتند که اين خواننده، مورد تاييد رسانه ملي نيست، به همين خاطر آمدند بگويند که مرتضي پاشايي از دل مردم است و رسانه نمي تواند براي من تعيين کند چه کسي مورد تاييد است و چه کسي نيست. به عبارتي ديگر، عده اي در واکنش به رسانه ملي، مصمم به حضور در مراسم تشييع جنازه کردند.
عده اي ديگر نيز به خاطر علاقه اي که به موسيقي و سبک او داشتند و يا در مدت زمان فوت او آهنگ هايش را شنيدند، در اين مراسم شرکت کردند. معتقدم بسياري از مردم ايران گرايش شديدي به موسيقي پاپ و آن هم نوع حزن آلود و عاشقانه دارند. اين مساله نشان داد که مردم ايران نسبت به موسيقي به نسبت ساير هنرها، شغل ها و.... علاقه مندي بيشتري دارند. زيرا موسيقي خود يک رسانه است و موسيقي پاپ آن هم در سبک مرتضي پاشايي در برانگيختن احساسات بسيار موثر بوده است. اين مساله را مي توانيم در هيات هاي مذهبي هم ببينيم که مداحان به سراغ سبک هايي از اين نوع و يا شبيه به موسيقي پاپ مي روند چون مخاطب جوان علاقمند به اين سبک است.
حتي در بين شرکت کنندگان نسل هاي دهه 50 و 60 هم بودند. نسلي که حرف دلشان را مرحوم پاشايي در آهنگ ها با لحن غم آلودش مي خواند و هميشه همراه آنها در دنياي تنهايي آنها بوده است. يا حتي مادران شرکت کننده در مراسم، انگار براي فرزند بيمار و از دست رفته خود در اين مراسم حاضر شدند.
به موسيقي پاپ اشاره کرديد، چرا اين سبک تا اين اندازه تاثيرگذار است؟
موسيقي پاپ يک موسيقي عامه پسند است. به نيازهاي آني و به روز مردم خيلي سريع مي تواند پاسخ دهد. با بسياري از مشکلات، دردها و شادي هاي مردم خيلي سريع ارتباط برقرار مي کند و با زباني اجتماعي و عاشقانه مکنونات قلبي افراد را به زبان مي آورد. به هر حال ايراني ها  جامعه شادي نيستند. مشکل ازدواج، افزايش طلاق، پيدا کردن شغل و مسايل اقتصادي و مواردي از اين قبيل جامعه ايران را غمناک کرده است. غم و اندوه را شما در اشعار و موسيقي ها و تمايل مردم به اين نوع موسيقي مي بينيد. موسيقي پاپ اين قابليت را دارد که مخاطب براساس خواسته‏هاي خود آن را تفسير ‏کند.
نقش رسانه هاي رسمي و غير رسمي در مورد ايجاد اين همه همدردي چه بود؟
با علم به اينکه موسيقي خود يک رسانه است، بايد اين نکته را هم توجه کنيم که صداي آقاي پاشايي از راديو و تلويزيون ايران با دايره مخاطبان گسترده اش، پخش مي شد،  پخش صداي او در تيتراژ سريال "ستايش" و برنامه "ماه عسل" در ماه مبارک رمضان، مرحوم" پاشاييگ را براي مردم رسانه اي کرده بود و براي خيلي ها غريبه نبود.
نقش دوم رسانه ها به بيماري او برمي گردد. مردم از طريق رسانه ها در جريان بيماري اين هنرمند قرار گرفته بودند، حتي زمانيکه او در حال شيمي درماني بود در رسانه حضور پيدا مي کرد و از آن طريق مردم به چشم ديده بودند که "پاشايي" دارد با بيماري مهلک سرطان دست و پنجه نرم مي کند.
شبکه هاي اجتماعي نيز که رسانه هاي در دست مردم هستند نيز دو چهره زشت و زيباي خود را نيز نشان دادند. چهره بد رسانه هاي اجتماعي مربوط به پخش شايعه هايي مبني بر فوت او بود و بعد هم تصاويري از روزهاي آخر زندگي اين مرحوم. اما کارکرد مثبت اين رسانه ها مربوط به همدلي مردم در روز فوت پاشايي بود. آهنگ هايش را به اشتراک گذاشتند. کليپ هايي را با صداي او ساختند و در شبکه هاي اجتماعي و موبايلي پخش کردند و اينها احساسات مردم را بيشتر برانگيخت. نتيجه اش جمع شدن مردم در پارک ها، تشکيل کنسرت هاي خياباني آرام و خودجوش به خصوص در جمعه شب يعني چند ساعت پس از درگذشت او شد.
عده اي مي گويند خيلي ها تا زمان فوت مرتضي پاشايي اصلا او را نمي شناختند ولي در مراسم تشييع آمدند. تحليل شما چست؟
اين از موهبت تکنولوژيهاي نوين ارتباطي است. کافي بود طي همين يکي دو روز کسي از طريق شبکه هاي اجتماعي موبايلي، تصاوير، کليپ هاي ويديويي و موسيقي هاي مرتضي پاشايي را مي شنيد. نتيجه اش همين شد که فرموديد که به راحتي با کلام مرتضي مي توانست ارتباط برقرار کند.
چرا اين درگذشت به مساله اي اجتماعي تبديل شد؟
انسان ذاتا به ارتباطات اجتماعي علاقمند است و مردم ايران نيز اجتماع و گردهم آمدن را بسيار دوست دارند. به هر حال اين اجتماعات باعث راحتي و سبک شدن مي شود و مي تواند از غم آنها بکاهد. اما سلايق حضور در اجتماعات هم متفاوت است که مي تواند از حضور در هيات هاي مذهبي تا مراسم تشييع براي هنرمندان و يادبودهاي ملي و مذهبي متفاوت باشد.
با توجه به اينکه مسايلي همچون خودکشي هم در روز خاکسپاري مطرح شد، مسايلي که شايد چندان هم با منطق جور درنمي آمد، اين واکنش ها را واکنشي طبيعي و براي تمامي جوامع مي دانيد يا اينکه مختص جوامعي خاص همچون ايران است، جامعه اي که همواره به احساساتي بودن متهم! مي شود؟
اين واکنش ها هم عجيب نيست. نوجوان و جوان طبيعي است که بسيار احساساتي عمل کند. نبايد مردم را تحقير کنيم و با جملات بعضا روشنفکرانه بخواهيم افکار عمومي را با عناويني همچون جوگير شدن، سوء استفاده کردن و .... تحقير کنيم. رفتارهاي مانند خودکشي در جامعه مدني چيزي طبيعي است. زمانيکه خبر درگذشت مايکل جکسون خواننده آمريکايي منتشر شد نه تنها در آمريکا که در تمامي نقاط دنيا انعکاس خبر، با واکنش هايي متفاوتي همراه بود. اخباري که از خودکشي گرفته تا مراسم يادبودهاي مختلف برگزار شد.
عده اي نيز انتقاد داشتند از فيلم و عکس گرفتن مردم با موبايل در مراسم تشييع جنازه. اين را چگونه تحليل مي کنيد؟
من فيلم و عکس گرفتن مردم با موبايل را هم چيز بدي نمي دانم. اين واکنش ها طبيعي است و چيز عجيبي نيست. عصر شبکه هاي اجتماعي و تکنولوژي است و شرايط با يک و دو دهه گذشته کاملا فرق دارد. بالاخره بايد بپذيريم شبکه هاي اجتماعي، روزنامه نگاري شهروندي و تلفن هاي همراه جزيي از زندگي ما شده است. نبايد اين مسايل را با دوران قبل از اينترنت مقايسه کنيم. تکنولوژي نوين رسانه اي قواعد و سبک زندگي همه را تغيير داده است. حالا اگر همين موبايل ها را در تشييع جنازه مايکل جکسون مي ديدم مي گفتيم واي ببين چقدر باشکوه مردم دارند از اين لحظه تاريخي تصويربرداري مي کنند! بالاخره تکنولوژيهاي جديد قواعد و آداب و رسوم جديد را مي طلبد.
و سخن آخر....
من تاثيرگذاري موسيقي پاپ و نفوذ غيرقابل انکار اين سبک از موسيقي را به خصوص بر روي جوانان و خصوصا پخش آن از طريق شبکه هاي اجتماعي را بسيار در مراسم تشييع جنازه مرتضي پاشايي موثر مي دانم. فکر مي کنم انتقاد از اين قبيل واکنش ها به عدم شناخت ما از عصر جامعه شبکه اي است. بنابراين اين رفتارها طبيعي است.
 
گفتگو: مژده نوروزي